“Bir rəsmin dedikləri” rubrikasının budəfəki qonağı sənətşünas Həmidə Sadıqovadır. Həmidə xanımla Vəcihə Səmədovanın “Kür sahilində” əsəri haqqında danışmışıq.
***
– Əsərə keçmədən öncə rəssam Vəcihə Səmədova haqqında qısa məlumat verə bilərsinizmi?
– Vəcihə Səmədova Azərbaycanın ilk peşəkar qadın rəngkarlarından olub. O, orta ixtisas təhsilini 1939-1944-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda alıb. Sonra təhsilini V.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun rəngkarlıq fakültəsində davam etdirib. O, əsərlərindəki modelinin obrazını tapmaq üçün müxtəlif xarakter, talelərlə maraqlanır, bu məsələyə ciddi yanaşırdı. Rəssam öz qəhrəmanlarının proobrazlarını diqqətinin süzgəcindən keçirir, eskizlər çəkir, modelin xarakterik cizgilərini tapmağa, ona öz münasibətini bildirməyə çalışırdı. Rəssamın bir-birindən maraqlı portretləri var. Aktrisa Leyla Bədirbəylinin portreti, bacısı Solmazın portreti, geoloq M.Məmmədbəylinin portreti və s. Qeyd etmək istəyirəm ki, Vəcihə Səmədova qadın portretlərinə daha çox üstünlük verirdi. Rəssamın “İmtahandan qabaq” (1958), “Xəbər gözləyərkən” və haqqında danışacağımız “Kür sahilində” əsərləri var.
– Vəcihə Səmədova yaradıcılığına xas cəhətlər bu əsərdə özünü necə göstərir?
– Rəssamın yaradıcılığının səciyyəvi cəhəti forma və məzmun dolğunluğu, mövzuya sərbəst yanaşma ustalığı və zəngin kolorit həllidir ki, biz “Kür sahilində” əsərində bütün bunları daha dəqiqliklə görə bilərik.
– Əsərin yaranma tarixçəsi haqqında nə deyə bilərsiniz?
– Vəcihə Səmədovanın 1961-ci ildə yaratdığı ən məşhur əsəri “Kür sahilində” tablosudur. Əsər rəssamın yaradıcılığında əlamətdar hadisəyə çevrilir. Sənətkar bu əsərində həyatın ümumiləşdirilmiş təzahürlərini kətan üzərində ifadəsinə tam dolğunluğu ilə nail olaraq öz bədii-estetik axtarışlarının zirvəsinə çatır.
“Kür sahilində” tablosu tamamilə başqa tərzdə işlənib. Burada ağır iş günündən sonra Kürdə çimən iki gənc qadın təsvir olunub. Qəhrəmanlardan biri olduqca plastik ifadəli hərəkətdə, çimdikdən sonra saçlarını sıxır. İkincisi isə hələ də sudadır. Hadisə taxta körpünün üstündə qürub çağında cərəyan edir. Bunu günəşin çaya düşən əksində görmək mümkündür. Bütün kompozisiya üçün fon rolunu oynayan çay gümüşü zərif çalarlarla zəngindir.
– Rəsmin rəng koloriti necədir?
– Nəfis koloriti parlaq təzadlar üzərində qurulan nəhəng tablonun hər bir detalı, demək olar ki, simvolik əhəmiyyət kəsb edir. Baş qəhrəmanının plastik silueti inamlı, dolğun yaxmalarla çəkilib, bu da ona əyanilik və maddilik gətirir. İşıq-kölgə oyunu parlaq rəng çalarlarını gah gücləndirir, gah da yumşaldır. Qızın elastik bədəninin silueti çayın zərif göy, çəhrayı, yaşıl, bənövşəyi çalarlarda işlənmiş mürəkkəb koloriti fonunda aydın görünür. Əsərdə rəng ilə kompozisiyanın ahəngdar ritmi məharətlə tapılıb. Kənd qızı obrazında nə qədər cəzbedici güc var, lakin əfsus ki, onun çöhrəsini görmək bizə nəsib olmur…
– Sizcə, rəssam niyə qızın üzünü bizdən gizlədir?
– Təkcə kənd qadının islanmış qara saçlarını təsvir etməklə rəssam bu qadının gözəlliyini göstərmiş olur. Digər tərəfdən, bu müəmma özü də əsərə rəng qatır.
– Əsər hazırda harda saxlanılır?
– Əsər hazırda Bakı şəhərində yerləşən Rüstəm Mustafayev adına Azərbaycan Milli İncəsənt Muzeyində saxlanılır.
– Bu rəsm bizə nə deyir?
– Axşam düşür, qürub edən günəşin çevrəsi gümüşü-mirvari sularda əks olunur. Yandırılmış faraların su səthinə düşən qızılı şüaları işığında qadın paltar yaxalayır. Sakitliyi təkcə suyun şırıltısı və qadınların ardı-arası kəsilməyən söhbəti pozur. Budur, rəfiqəsi ilə söhbətinə bir dəqiqə belə ara verməyən qız islanmış qara saçlarını sıxır. Rəssam burada kənd qızının anidən görünən gözəlliyini təsvir edir…
Aytac SAHƏD
525.az