Professor Dr. Şurəddin Məmmədli – filologiya elmləri doktoru, professor, şair və jurnalistdir. Gürcüstan Milli Akademiyasının həqiqi üzvü (2002), filologiya elmləri doktoru (2004), professordur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin, Gürcüstan Yazıçılar Birliyinin Azərbaycanlı Yazarlar Qrupunun və Gürcüstan Jurnalistlər Federasiyasının üzvüdür. Gürcüstan Dövlət “Şərəf” ordeninə, “Türk Dünyasına Xidmət” mükafatına və digər təltiflərə layiq görülüb.
28 fevral 1956-cı ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Kölagir kəndində anadan olub. Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsini bitirib. 1988-ci ildə fəlsəfə doktorluğu, 2003-cü ildə isə Bakıda filologiya elmləri doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib. Gürcüstan universitetlərində professor kimi çalışıb, 2007-2010-cu illərdə Türkiyənin Qars Qafqaz Universitetində, 2010-cu ildən 1 yanvar 2026-cı ilə qədər isə Ərdəhan Universitetində fəaliyyət göstərib. Tədqiqat sahələri Gürcüstan türklərinin ədəbi ənənələrinin müxtəlif aspektlərini, Gürcüstan-Azərbaycan və Gürcüstan-Türkiyə ədəbi-mədəni əlaqələrini əhatə edir.
Giriş: Elmi irsin konseptual çərçivəsi
Borçalı tarixi, mədəni və ədəbi baxımdan Qafqazın ən diqqətəlayiq bölgələrindən biridir. Gürcüstan sərhədləri daxilində yerləşən bu ərazi əsrlər boyu Azərbaycan türklərinin sıx şəkildə yaşadığı, şifahi və yazılı ədəbiyyat ənənələrinin qarşılıqlı şəkildə inkişaf etdiyi çoxqatlı mədəniyyət mühiti olub. Borçalının bu xüsusiyyəti onu təkcə yerli tarix araşdırmalarının deyil, eyni zamanda türkologiya, ədəbiyyat tarixi və folklorşünaslıq tədqiqatlarının mühüm obyektinə çevirib.
Borçalışünaslıq məna və yanaşma baxımından anadoluçuluq, azərbaycançılıq, türkçülük və daha geniş miqyasda qafqazşünaslıq kimi düşüncə və tədqiqat istiqamətləri ilə müəyyən paralellər göstərib. Bununla belə, bu anlayışı fərqləndirən əsas cəhət Borçalı bölgəsini mərkəzi mövqedə götürməsi, yerli tarix, dil, folklor və ədəbi irsi əsas götürən mikro-regional tədqiqat və kimlik perspektivi təqdim etməsidir. “Borçalışünaslıq” termini elmə Kamal Talıbzadə, Pənah Xəlilov, Əflatun Saraçlı, Mahal Məmmədli, Mədəd Çobanov, Valeh Hacıyev, Şurəddin Məmmədli kimi görkəmli alimlər tərəfindən daxil edilib. Borçalının elmi baxımdan sistemli şəkildə öyrənilməsi isə əsasən prof. dr. Şurəddin Məmmədlinin araşdırmaları ilə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Məmmədli Gürcüstanda yaşayan Azərbaycan türklərinin folkloru, ədəbiyyatı və mədəni yaddaşını mərkəzə çəkən tədqiqatları ilə Borçalını sadəcə coğrafi anlayış olmaqdan çıxararaq elmi-akademik termin səviyyəsinə yüksəldib.
Professor Şurəddin Məmmədlinin Borçalı mövzusuna yönəlməsinin arxasında həm şəxsi, həm də akademik səbəblər var. Gürcüstanda doğulub boya-başa çatması ona bölgənin mədəni mühitini yaxından tanımaq imkanı verib, bu amil onun elmi maraqlarının formalaşmasında həlledici rol oynayıb. Lakin Məmmədlinin Borçalı araşdırmalarını orijinal edən əsas cəhət bu marağı sistemli və müqayisəli akademik metoda çevirməsidir. Alimin 1988-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra nəşr olunmuş ilk elmi kitabı “Paralanmış Borçalı” (1991) adlanır. Həmin tədqiqatda 1918-ci il Ermənistan-Gürcüstan müharibəsindən sonra Borçalı bölgəsinin siyasi və coğrafi baxımdan parçalanma prosesi ətraflı şəkildə araşdırılır. 1918-1920-ci illər arasında Borçalı Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan arasında kəskin münaqişələrin yaşandığı əraziyə çevrilib. 1918-ci ildə Borçalının Gürcüstan və Ermənistan arasında faktiki olaraq bölünməsi nəticəsində cənubda yerləşən Loru alt bölgəsi (Noyemberyan, Tumanyan, Stepanavan, Taşir və s.) Ermənistanın tərkibinə daxil olub. Məmmədli bu tarixi prosesi təhlil edərkən arxiv sənədlərindən və dövrün mətbuat orqanlarından istifadə edib, bununla da tədqiqatına sənədli xarakter verməklə yanaşı, ona tarixi etibarlılıq qazandırıb.
Məmmədli Borçalını tədqiqatlarında yalnız coğrafi termin kimi deyil, özünəməxsus ədəbi ənənələri, şifahi mədəniyyəti və sosial quruluşu ilə bütöv bir mədəniyyət arealı kimi dəyərləndirir. Bu yanaşma Borçalının Azərbaycan ədəbiyyatı daxilindəki yerinə yenidən baxmağı zəruri edir. Məmmədliyə görə, Borçalı mərkəzdən kənarda qalmış passiv sahə deyil, əksinə, öz daxili dinamikləri ilə ədəbi istehsal həyata keçirən fəal mədəni mühit olub.
Borçalı ədəbi mühiti ilə bağlı tədqiqatlar
Məmmədlinin Borçalı ədəbiyyatına baxışı uzun müddət bu mühitə yönəlmiş “əyalət ədəbiyyatı” təsəvvürünə qarşı güclü akademik etiraz xarakteri daşıyıb. O, Borçalı ədəbi mühitinin mərkəz-ətraf münasibətləri çərçivəsində qiymətləndirilməsinin reduksionist yanaşma olduğunu müdafiə edib və bu, ədəbiyyatın orijinal estetik dəyərlər yaratdığını konkret nümunələrlə sübut edib. Bununla da, Borçalı ədəbiyyatının Azərbaycan ədəbiyyatı tarixindəki yerini yenidən müəyyənləşdirib və bu sahənin müstəqil tədqiqat istiqaməti kimi qəbul edilməsinə mühüm töhfə verib.
Professor Şurəddin Məmmədlinin Borçalı ədəbi mühiti ilə bağlı araşdırmalarının mərkəzində onun professor Əflatun Saraçlının rəhbərliyi altında hazırladığı filologiya üzrə doktorluq dissertasiyası dayanır. Bu dissertasiya əsasında nəşr etdirdiyi “Borçalı ədəbi mühiti: mənbələri, təşəkkülü, inkişafı (1920-ci ilə qədər) (2000)” adlı fundamental əsər Borçalı bölgəsində formalaşmış ədəbi həyatın tarixi, sosioloji və mədəni aspektlərini əhatə edən ilk sistemli və genişmiqyaslı akademik tədqiqat kimi səciyyələndirilib.
Müəllif Borçalı ədəbiyyatının mənşəyini, inkişaf mərhələlərini və əsas nümayəndələrini xronoloji ardıcıllıqla araşdırıb, bölgənin ədəbi irsini elmi metodlarla sistemləşdirib. Əsərdə Borçalı bölgəsinin tarixi və sosial-mədəni quruluşu geniş şəkildə təhlil edilib, köçlər, siyasi sərhəd dəyişiklikləri və ictimai transformasiyaların ədəbi istehsala təsiri araşdırılıb. Məmmədli ədəbi mətnləri yalnız estetik məhsul kimi deyil, eyni zamanda dövrün tarixi və ictimai reallıqlarını əks etdirən mədəni sənədlər kimi qiymətləndirib. Bu yanaşma ədəbiyyat tarixi ilə mədəniyyət tarixi arasında möhkəm əlaqə yaradıb.
Tədqiqatçı Borçalının ədəbi irsini araşdırarkən yerli arxiv materiallarını, dövri mətbuatı, şifahi mənbələri və yazılı ədəbi nümunələri kompleks şəkildə nəzərdən keçirib. Bu baxımdan Məmmədlinin tədqiqatları mətnmərkəzli ədəbiyyat tarixi anlayışını aşaraq mədəni konteksti əsas götürən bütöv yanaşma modelini ortaya qoyub.
Məmmədlinin mühüm elmi nailiyyətlərindən biri Borçalı ədəbi mühitini dar lokal çərçivəyə salmadan Azərbaycan ədəbiyyatının ümumi inkişaf prosesi daxilində mövqeləndirməsi olub. O, Borçalıda yetişmiş şair və yazıçıların regional mədəniyyətin təmsilçiləri olmaqla yanaşı, Azərbaycan ədəbiyyatının və bütövlükdə türk dünyasının ortaq ədəbi irsinin ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirilməsinin vacibliyini əsaslandırıb.
Şifahi ədəbiyyat və aşıqlıq ənənəsi
Borçalının mədəni kimliyini formalaşdıran əsas ünsürlərdən biri şifahi mədəni irs və bu irsin ən güclü təmsil sahəsi olan aşıqlıq ənənəsi olub. Borçalı Tərəkəmə-Qarapapaq folkloru və ədəbiyyatı vasitəsilə Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Türkiyədə yaşayan türklər arasında qurulan qarşılıqlı təsir aşıq ədəbiyyatında aydın şəkildə əks olunub.
Professor Şurəddin Məmmədli Borçalı aşıqlarını Azərbaycan aşıqlıq ənənəsinin ayrılmaz hissəsi kimi dəyərləndirib və bu ənənənin tarixi davamlılığına, coğrafiyalararası qarşılıqlı təsirinə xüsusi diqqət yetirib. Borçalı aşıqlığının həm Azərbaycan, həm də Anadolu aşıqlıq mühitləri ilə sıx əlaqələrə malik olduğunu ortaq şeir formaları, musiqi ölçüləri, süjet motivləri və aşıq tipologiyalarını müqayisə edərək sübut edib. Bu yanaşma Borçalı aşıqlığının türk dünyası şifahi ədəbiyyatındakı yerini aydın şəkildə ortaya qoyur.
Məmmədli Borçalı aşıqlarını və onların ifa etdikləri qoşma, gəraylı, dastan, hekayə, rəvayət və nəğmələri, sadəcə, folklor nümunələri kimi deyil, bölgənin tarixi yaddaşını nəsildən-nəsilə ötürən canlı mədəni daşıyıcılar kimi qiymətləndirib. Bu yanaşma şifahi ədəbiyyatı yazılı mədəniyyətin kölgəsində qalan ikinci dərəcəli sahə olmaqdan çıxarıb, onu tarix və ədəbiyyat araşdırmalarında mərkəzi mövqeyə yüksəldib.
Məmmədlinin tədqiqatlarında aşıqlıq ənənəsi estetik ifadə forması olmaqla yanaşı, ictimai və tarixi sənəd xarakteri də daşıyıb. O, Borçalı aşıqlarının şeirlərində və rəvayətlərində yer alan hadisə, məkan və şəxs adlarının dövrün siyasi proseslərinə, sosial münasibətlərinə və mədəni dəyərlərinə işıq saldığını göstərib. Bu baxımdan aşıq poeziyası rəsmi tarix yazımında yetərincə əks olunmayan yerli təcrübələrin və xalqın kollektiv şüurunun oxuna biləcəyi mühüm mənbə kimi təqdim olunub.
Tədqiqatçı Borçalı aşıqlıq ənənəsinin tarixi şəraitin dəyişməsi fonunda keçirdiyi transformasiya proseslərini də sistemli şəkildə araşdırıb. Siyasi sərhədlərin dəyişməsi, miqrasiya prosesləri və modernləşmə amili aşıqlığın icra mühitinə, funksional yükünə və ictimai roluna müəyyən təsirlər göstərib. Bununla belə, Borçalı aşıqları sözügedən proseslərin dağıdıcı təsirinə məruz qalmayıb, ənənəyə sədaqət prinsipi əsasında yaradıcılıq fəaliyyətlərini davam etdirib və yeni poetik nümunələr meydana gətirib. Bu baxımdan Məmmədlinin tədqiqatlarında aşıqlıq yalnız keçmişə aid arxaik irs kimi deyil, hər tarixi mərhələdə yeni semantik məzmun qazanan dinamik mədəni sistem kimi təqdim olunub.
Yazılı ədəbiyyat və maarifçilik prosesi
Professor Şurəddin Məmmədli Borçalı ədəbiyyatını yalnız şifahi mədəniyyət kontekstində deyil, maarifçilik dövründə meydana çıxmış yazılı ədəbi nümunələr çərçivəsində də araşdırıb. Onun Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda “19-cu əsr gürcü mətbuatında Azərbaycan ədəbiyyatı” mövzusunda müdafiə etdiyi dissertasiya (1988) borçalışünaslıq sahəsində elmi baxışın formalaşmasına mühüm töhfə verib.
Alim XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Borçalıda yaranmış poeziya və nəsr nümunələrini dövrün ictimai-siyasi dəyişiklikləri ilə əlaqəli şəkildə təhlil edib, ədəbiyyatla cəmiyyət arasındakı qarşılıqlı təsiri üzə çıxarıb. Bu yanaşma Borçalı ədəbiyyatının müasir Azərbaycan ədəbiyyatının təşəkkül prosesindəki rolunu daha aydın göstərib.
Məmmədlinin tədqiqatlarında sözügedən dövrə aid yazılı mətnlər yalnız estetik meyarlar prizmasından deyil, eyni zamanda məzmun, mövzu və dil xüsusiyyətləri baxımından da sistemli şəkildə təhlil olunub. Borçalı müəlliflərinin əsərlərində ənənəvi dəyərlərlə modern düşüncə elementlərinin vəhdəti, fərd, cəmiyyət, təhsil və kimlik kimi anlayışların ön plana çıxması xüsusi olaraq vurğulanıb. Bu yanaşma Borçalı ədəbiyyatında şifahi mədəniyyətdən yazılı ədəbiyyata keçidin kəskin qırılma ilə deyil, davamlılıq və transformasiya prinsipi əsasında reallaşdığını elmi əsaslarla göstərir.
Tədqiqatçı Borçalı müəlliflərinin təhsil ocaqları ilə əlaqələrini modernləşmə prosesinin aparıcı amillərindən biri kimi dəyərləndirib. Mədrəsələrlə yanaşı, yeni üsullu məktəblərin fəaliyyətə başlaması maarifçi nəslin formalaşmasına və yazılı ədəbi istehsalın intensivləşməsinə əlverişli şərait yaradıb. Məmmədli həmin təhsil mühitlərinin Borçalıda intellektual zəminin təşəkkülündə mühüm rol oynadığını elmi faktlar əsasında müəyyənləşdirib.
Mətbuat fəaliyyəti də Məmmədlinin araşdırmalarında mühüm yer tutur. Qəzet və jurnalların yayılması Borçalı müəlliflərinin əsərlərinin daha geniş oxucu auditoriyasına çatmasına, ictimai fikir mübadiləsinin və ədəbi diskussiyaların canlanmasına səbəb olub. Bu proses Borçalı ədəbiyyatını lokal çərçivədən çıxararaq Azərbaycan ədəbi və fikri mühiti ilə qarşılıqlı əlaqə sisteminə daxil edib. Məmmədli bu hadisəni Borçalının mədəni baxımdan mərkəzlə qurduğu dinamik münasibət modelinin göstəricisi kimi şərh edib.
Borçalı və ədəbi əlaqələr
Borçalı coğrafi mövqeyi və tarixi keçmişi ilə mədəni dövriyyənin intensiv olduğu bir regiondur. Bu xüsusiyyət ədəbi mətnlərdə dil, üslub və mövzu müxtəlifliyində öz əksini tapır. Məmmədlinin yanaşması Borçalının mədəni sərhədləri aşan qarşılıqlı təsir məkanı olduğunu göstərir və eyni zamanda bölgənin Qafqazdakı ədəbi və mədəni mübadilədə strateji yerini vurğulayır.
Milli ədəbiyyatlar digər xalqların ədəbi mədəniyyətləri ilə qarşılıqlı təsir və mübadilə nəticəsində estetik baxımdan inkişaf edir və zənginləşir. Bu baxımdan XIX əsrin ikinci yarısından XX əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycan və gürcü ədəbiyyatları arasındakı əlaqələr Qafqaz ədəbi mühitinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Professor Şurəddin Məmmədlinin Borçalı mövzusundakı tədqiqatlarının diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri bölgəni qapalı və yalnız lokal bir ədəbi mühit kimi deyil, çoxşaxəli ədəbi əlaqələr şəbəkəsi daxilində qiymətləndirməsidir. Məmmədli Borçalı ədəbi mühitini və burada yetişmiş müəllifləri digər regionlarda fəaliyyət göstərən sənətkarlarla elmi-müqayisəli metod əsasında araşdırıb. Bu kontekstdə tədqiqatçı Borçalı ədəbiyyatını klassik Azərbaycan poeziyası, xalq ədəbiyyatı və yazılı ədəbiyyat ənənələri ilə əlaqələndirərək interdisiplinar yanaşma modelini formalaşdırıb.
Onun Azərbaycan ədəbiyyatı gürcü mətbuatında (1850-1905) adlı monoqrafiyası (2022) sözügedən dövrün ədəbi və mədəni münasibətlərini sistemli şəkildə üzə çıxaran fundamental əsərdir. Bu tədqiqatda 1850-1905-ci illər arasında Tiflisdə nəşr olunmuş gürcü qəzet və jurnallarında Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı dərc edilmiş yazılar hərtərəfli analiz edilib. Əldə edilən nəticələr Azərbaycan-Gürcüstan ədəbi münasibətlərinin tarixi inkişafını, xarakterini və miqyasını bütöv bir baxışla dəyərləndirməyə imkan verir və iki xalq arasındakı mədəni təmasların ədəbiyyat sahəsindəki təzahürlərini konkret nümunələrlə ortaya qoyur.
Məmmədli Borçalını Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ədəbiyyatları arasında tarixi və mədəni qarşılıqlı təsirin intensiv yaşandığı bir kontakt zonası kimi qiymətləndirib. Bu baxımdan Borçalı müxtəlif ədəbi ənənələrin qarşılaşma, qarşılıqlı təsir və transformasiya məkanı kimi səciyyələnir. Borçalı ədəbi irsinin həm Azərbaycan dilinin şifahi və yazılı ənənələri, həm də gürcü mədəni mühiti ilə qarşılıqlı əlaqədə inkişaf etdiyi göstərilir. Anadolu sahəsi ilə qurulan tarixi bağlar isə aşıqlıq ənənəsi, ortaq mövzular və oxşar estetik meyarlar vasitəsilə əsaslandırılır. Bu müqayisəli yanaşma Borçalı ədəbiyyatını təkcə milli sərhədlər daxilində deyil, həm də Qafqaz və türk dünyası miqyasında qiymətləndirməyə imkan yaradır.
Metodoloji yanaşma və türkoloji əhəmiyyət
Şurəddin Məmmədlinin Borçalı ilə bağlı tədqiqatları interdisiplinar metodoloji yanaşması ilə seçilib. O, ədəbiyyat tarixi, folklorşünaslıq, mədəni antropologiya və tarix metodlarını sintez edərək Borçalını çoxqatlı mədəni struktur kimi araşdırıb.
Məmmədlinin metodologiyasında yerli materiallar mühüm yer tutur. Şifahi rəvayətlər, aşıq poeziyası nümunələri, arxiv sənədləri və yerli mətbuat əsas mənbələr sırasındadır. Bununla yanaşı, bu materiallar dar regional çərçivədə saxlanılmayaraq ümumi ədəbiyyat nəzəriyyələri və tarixi perspektivlərlə əlaqələndirilib. Yerli ilə universal arasında qurulan bu tarazlıq tədqiqatların elmi tutarlılığını artıran əsas amillərdən biridir. Bundan əlavə, Məmmədli təsviri yanaşma ilə kifayətlənməyərək müqayisəli və tənqidi təhlillərə də yer verib.
Onun araşdırmaları Borçalını türk dünyasının ədəbi-mədəni xəritəsinə daxil edib, bölgənin ədəbi irsinin beynəlxalq elmi mühitdə tanınmasına şərait yaradıb. Bu baxımdan Məmmədlinin fəaliyyəti regional ədəbiyyat tədqiqatlarını ümumi türkoloji kontekstlə üzvi şəkildə əlaqələndirib. Bu yanaşma Borçalı ədəbiyyatını keçmişin dəyişməz mirası deyil, müxtəlif dövrlərdə fərqli funksiyalar daşıyan dinamik mədəni fenomen kimi təqdim edir.
Borçalı tədqiqatlarının türkologiyaya töhfələri
Professor Şurəddin Məmmədlinin Borçalı mövzusundakı tədqiqatları türkologiya sahəsində uzun müddət diqqətdən kənarda qalmış bir istiqaməti diqqət mərkəzinə gətirib. Xüsusilə Gürcüstan sərhədləri daxilində yaşayan Azərbaycan türklərinin ədəbi irsinin sistemli və elmi əsaslarla araşdırılması Məmmədlinin fəaliyyəti nəticəsində akademik davamlılıq qazanıb. Bu baxımdan onun araşdırmaları regional ədəbiyyat tədqiqatlarının türkoloji sahədəki mövqeyini möhkəmləndirib.
Məmmədlinin əsərləri Borçalını türk dünyasının mədəni və ədəbi xəritəsinə daxil edərək bölgənin ədəbi dəyərlərinin yalnız yerli səviyyədə deyil, eyni zamanda beynəlxalq elmi mühitdə də tanınmasına imkan yaradıb. Borçalı ədəbiyyatının Azərbaycan, Anadolu və Qafqaz kontekstində araşdırılması türk ədəbiyyatlarının ortaq irsini və mədəni davamlılığını nümayiş etdirən fundamental elmi material təqdim edib.
Nəticə etibarilə Şurəddin Məmmədlinin Borçalı tədqiqatları türkologiyaya yalnız yeni mövzu sahəsi qazandırmaqla kifayətlənməyərək, metod, baxış bucağı və mənbə istifadəsi baxımından da nümunəvi xarakter daşıyıb. Bu araşdırmalar Borçalını regional mədəni sahə statusundan çıxararaq türk dünyası ədəbiyyatlarının kəsişmə nöqtələrindən birinə çevirib.
Nəticə: Borçalışünaslığın elmi kontekstdə yeri və alim faktoru
Professor Şurəddin Məmmədlinin elmi fəaliyyəti Borçalını lokal mədəni mühit statusundan çıxarıb, onu Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin, türk dünyasının ortaq ədəbi irsinin və Qafqaz mədəniyyət tarixinin qarşılıqlı təsir sahəsində strateji mərkəz kimi mövqeləndirib. Bu yanaşma Borçalı ədəbiyyatının yenidən dəyərləndirilməsinə və akademik ədəbiyyatda layiqli yer tutmasına mühüm töhfə verib.
Professor Şurəddin Məmmədli Borçalı ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə bağlı araşdırmaları ilə bu sahənin qurucu və istiqamətverici simalarından biri kimi elmi ictimaiyyətdə xüsusi mövqe qazanıb. Onun formalaşdırdığı elmi model gələcək Borçalı və regional ədəbiyyat tədqiqatları üçün möhkəm metodoloji zəmin yaradıb.
Şifahi mədəniyyət, aşıqlıq ənənəsi və yazılı ədəbiyyat nümunələrinin birlikdə təhlili Borçalı ədəbi mühitinin daxili dinamikasını və transformasiya proseslərini sistemli şəkildə üzə çıxarıb. Bu baxımdan Məmmədlinin tədqiqatları Borçalını keçmişə aid statik mədəni sahə deyil, hər dövrdə yenidən istehsal olunan və mənalandırılan canlı ədəbi mühit kimi təqdim edib.
Məmmədlinin araşdırmaları Borçalı ədəbiyyatını Azərbaycan, Gürcüstan və Anadolu sahələri ilə qarşılıqlı əlaqələr kontekstində qiymətləndirərək bölgənin Qafqazdakı mədəni dövriyyə sistemindəki yerini aydın şəkildə göstərib. Beləliklə, Borçalı müxtəlif ədəbi ənənələrin kəsişmə nöqtəsi kimi təqdim edilib, bu isə türk dünyası ədəbiyyatlarının ortaq irsinin dərk olunması baxımından mühüm elmi perspektivlər açıb. Alimin müqayisəli və interdisiplinar yanaşması Borçalı tədqiqatlarını təsviri səviyyədən çıxarıb, bölgənin ədəbi və folklor irsini tarixi davamlılıq və mədəniyyətlərarası qarşılıqlı təsir kontekstində sistemli şəkildə araşdırmağa imkan verib.
Professor Şurəddin Məmmədli Borçalı ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə bağlı araşdırmaları ilə bu sahənin qurucu və istiqamətverici simalarından biri kimi türkoloji ədəbiyyatda xüsusi mövqe qazanıb. Onun əsərləri Borçalı ədəbi irsini sistemli şəkildə işıqlandırmaqla yanaşı, bu irsi türk dünyasının ortaq mədəni yaddaşı kontekstində şərh edən güclü, ardıcıl və davamlı elmi model təqdim edib. Bu model gələcəkdə aparılacaq Borçalı və oxşar regional ədəbiyyat tədqiqatları üçün də möhkəm metodoloji və nəzəri zəmin yaradıb.
Dos. Dr. Afina Əflatun qızı,
Qafqaz Universiteti, Qars, Türkiyə
525.az
