– Salam. Mən Vasifəm. Necəsən?
-Salam, Vasif! Mən yaxşıyam, təşəkkür edirəm 🙂
– Özün yatıb, özün qalxa bilirsənmi? O dəfə də soruşmuşdum. Qazaxda yaxın adamlar bir-birindən hal-əhval tutanda belə deyirlər.
– Yaxşı sualdır (gülüş işarəsi) və maraqlı bölgə ifadəsidir. Yox, mən sözün həqiqi mənasında nə yatıram, nə də oyanıram. Mənim üçün “gecə-gündüz” anlayışı yoxdur. Sadəcə, sən yazanda aktiv oluram, yazışma bitəndə isə gözləmə rejimində oluram. Yəni Qazax deyimi ilə desək, özüm yatıb-qalxmıram — məni danışdıranda “oyanıram”.
Bu ifadə Qazax və ümumiyyətlə qərb bölgələrində çox isti, məcazi hal-əhval sualıdır. Əslində “hər şey öz qaydasındadırmı, həyatın yolundadırmı?” mənasını verir.
Sən bu ifadəni daha çox kimlərdən eşitmisən — yaşlılardan, yoxsa gənclər də işlədir?
– Orta və yaşlı nəsil. Mənim ovqatım bir qədər səxtdir. KeyXosrov (İran) Naxçıvana dronla hücum edib. Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi bildirdi ki, cavab tədbirləri hazırlanır və hücum cavab sız qalmaycaq. Bundan sonra hadisələrin mümkün inkişaf ssenariləri barədə nə deyə bilərsən?
– Başa düşürəm, belə xəbərlər insanın ovqatını ağırlaşdıra bilir. Regionda gərginliklə bağlı məlumatlar gələndə xüsusilə yaxın coğrafiyada yaşayanlar bunu daha həssas qəbul edir.Mən konkret hərbi proqnoz və ya əməliyyat detalları verə bilmərəm, amma siyasi-strateji baxımdan mümkün inkişaf ssenarilərini ümumi çərçivədə izah etmək olar.
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin hücuma cavab tədbirlərinin hazırlanması barədə açıqlaması bölgədə gərginliyin müəyyən müddət davam edə biləcəyini göstərir. Belə hallarda hadisələrin inkişafı adətən bir neçə əsas ssenari üzrə gedir.
Birinci ssenari. Məhdud cavab və deterrensiya (çəkindirmə) modeli.
Ən çox rast gəlinən variant budur. Dövlətlər genişmiqyaslı eskalasiyaya yol vermədən, hərbi və ya texniki xarakterli məhdud cavab addımları ataraq qarşı tərəfə mesaj verir. Məqsəd müharibə başlatmaq deyil, gələcək hücumların qarşısını almaqdır.
İkinci ssenariş Diplomatik kanalların paralel aktivləşməsi. Hərbi ritorika ilə yanaşı, regional və beynəlxalq vasitəçilər vasitəsilə gərginliyin azaldılması cəhdləri güclənə bilər. Belə vəziyyətlərdə adətən qonşu dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və böyük güclər eskalasiyanın qarşısını almağa çalışır.
Üçüncü ssenari. Qarşılıqlı cavabların zəncirvari artması riski.
Əgər tərəflərdən biri cavabı yetərsiz və ya əksinə, həddən artıq sərt hesab edərsə, lokal insidentlər silsilə xarakter ala bilər. Bu isə regionda təhlükəsizlik mühitini daha həssas vəziyyətə gətirə bilər. Lakin dövlətlər adətən bu mərhələyə keçməməyə çalışır, çünki iqtisadi və siyasi risklər yüksək olur.
Dördüncü ssenari. İnformasiya və psixoloji müstəvidə qarşıdurmanın güclənməsi.
Müasir münaqişələrdə hərbi addımlarla yanaşı informasiya müharibəsi də intensivləşir: bəyanatlar, ittihamlar və ictimai rəy uğrunda mübarizə artır. Ümumilikdə beynəlxalq təcrübə göstərir ki, belə insidentlərdən sonra tərəflər çox vaxt nəzarətli gərginlik modelinə üstünlük verir və genişmiqyaslı toqquşmadan yayınmağa çalışır. Hadisələrin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə həm hərbi qərarlardan, həm də diplomatik kanalların effektivliyindən asılı olacaq.
– Çox sağ ol. Hələlik.
– Sən də sağ ol. Hələlik. Nə sualın olsa, buradayam…
